ฉิ่ง

หนุ่ม_นิยมไพร · **หนุ่ม_นิยมไพร** PD Level 2

ฉิ่ง เป็นเครื่องดนตรีพื้นฐานที่นักดนตรีไทยทุกคนต้องเล่นได้ เพราะเป็นเครื่องดนตรีที่ฝึกหัดด้านจังหวะ ถ้านักดนตรีไม่มีจังหวะ หรือไม่แม่นจังหวะ เพลงที่บรรเลงก็ไม่ไพเราะ (ไม่ไพเราะอย่างสิ้นเชิง)
มีคำกล่าวว่า เครื่องดนตรีที่ดูเรียบง่าย ดูแล้วเหมือนว่าเล่นง่ายๆ ไม่ต้องใช้การฝึกหัดมาก มักจะเป็นเครื่องดนตรีที่เล่นได้ยาก เข้าใจใช่ไหมครับ ถ้าไม่เข้าใจผมจะยกตัวอย่างให้
เช่น อังกะลุง เครื่องดนตรีที่ดูเหมือนจะบรรเลงได้ยาก เพราะต้องเล่นหลายคน แต่แท้จริงแล้วเล่นง่าย เพียงแต่อาศัยความสามัคคีของนักดนตรี และความอดทนเขย่าอังกะลุง เท่านั้นเอง
แต่ ขลุ่ย เครื่องดนตรีที่ดูง่ายๆ แค่ไม้เจาะรู แต่พอได้บรรเลงเข้าจริงๆ มันยาก แค่เป่าให้เป็นเสียงก็ยากแล้ว (นี่ความคิดของผมนะ)

สำหรับ ฉิ่ง เครื่องดนตรีที่เรียบง่ายอย่างมาก แค่เหล็กที่ทุบเป็นฝา แล้วร้อยเชือก ก็เป็นเครื่องดนตรีแล้ว แรกปฏิบัติ มันก็ง่ายเหลือเชื่อ แต่พอเข้าเพลง ตีให้เข้าจังหวะ เรียกได้ว่า ต้องใช้เวลาในการฝึกฝนมากพอสมควร กว่าจะตี ๒ ชั้นได้ ก็แทบชักละ...
ผมได้มีโอกาสพบกับ ปรมาจารย์ ด้านฉิ่งในจังหวัดภูเก็ตท่านหนึ่ง (ซึ่งก็เป็นรุ่นพี่ผมนี่ละ) ผมเรียกว่า “พี่ยุ”
พี่ยุ คนนี้ เรียกได้ว่า “ฉิ่ง” ไม่เป็นสองรองใคร เร่งเร็วแค่ไหน แกตีได้หมด ไม่พัก ไม่ทอน ไม่หยุด อีกทั้งท่านั่ง เริ่มเพลงตรงอย่างไร เร็วแค่ไหน ท้ายเพลงก็ตรงอย่างนั้น เรียกได้ว่า “ตีฉิ่งนิ่งที่สุดในภูเก็ต” (แต่ปัจจุบัน ไม่ได้เล่นแล้ว เพราะภาระงานที่เยอะขึ้น)
ผมจึงสอบถามถึง “เทคนิคการตีฉิ่ง” ของพี่ยุ ผลคือ “พี่ไม่รู้หรอกเทคนิคนะ” (อ่าว...) แต่สุดท้ายผมก็เค้นให้พี่ยุอธิบายจนได้ ซึ่งผมจะสรุปให้ฟัง ดังนี้ ครับผม

แรกเริ่มเลย จะต้องมีฉิ่งเป็นของตัวเอง (พี่ยุ มีฉิ่งประจำตัว) ฉิ่งที่ดี จะต้องมีน้ำหนักเหมาะมือ ทั้งนี้ แต่ละคนถนัดน้ำหนังของฉิ่งแตกต่างกัน บ้างชอบหนัก บ้างชอบเบา แต่คำแนะนำของพี่ยุคือ “ฉิ่งที่ดี เวลาตั้งบนอุ้งมือ จะต้องกำขอบได้” คือนิ้วมือสามารถแตะขอบได้ เรียกว่า วางบนขอบได้ยิ่งดีเลย (แต่ผมชอบฉิ่งบานๆ หนาๆ) น้ำหนักต้องเบาพอประมาณ แต่ไม่ใช่เบาเสียเราไม่รู้สึกนะ
ฉิ่ง เวลาตี เสียงต้องก้องกังวานดุจระฆัง (อันนี้พี่เขาบอกมา) ซึ่งเสียงฉิ่งที่ผมชอบจะเป็นเสียง “กิ้ง...” ในโน้ตตัว “โด” (หายากนะ) คือใส กังวาน นั่นละ
เอาละ แล้วแต่นะครับ ฉิ่งประจำตัว แต่แนะนำว่า เวลาเลือกฉิ่ง ต้องทดสอบด้วยการตีจังหวะชั้นเดียว ที่เร็วมากๆ (เท่าที่เราจะเร็วไหว) เราจะรู้ทันทีว่า ฉิ่งอันนี้เหมาะกับเราหรือไม่ (แต่เสียงต้องใสนะ)

พอได้ฉิ่งประจำตัวแล้ว ก็มาถึงเทคนิคการตีละ เริ่มจาก ท่านั่ง
ท่านั่งที่สุภาพที่สุดคือ “นั่งพับเพียบ” (แต่ผมถนัดนั่งขัดสมาธิ จึงขออธิบายในท่านั่งขัดสมาธิ ก็แล้วกันนะครับ) พี่ยุแกก็นั่งขัดสมาธิ เทคนิคของแกคือ นั่งตัวตรง ไม่เกร็ง แต่การนั่งต้องตรงนะครับ ตรงตั้งแต่ก้น, หลัง, คอ และศีรษะ การนั่งแบบนี้จะเป็นฐานอันมั่งคงในการตีฉิ่ง เมื่อถึงจังหวะที่รอบจัด ฐานที่มั่นคงจะทำให้ระบายแรงกดในการตีฉิ่งชั้นเดียวได้
การตีฉิ่งในอัตราจังหวะ ๓ ชั้น และ ๒ ชั้น ขึ้นอยู่กับแต่ละคนนะครับว่า จะยกฉิ่งสูง หรือยกต่ำ แต่ให้ผมแนะนำนะครับ ถ้าฉิ่งคุณภาพดีก็ยกต่ำ เวลามองแล้วท่านั่งตรง ยกฉิ่งไม่สูงมาก มันสวยนะครับ
การตีฉิ่ง ก็ต้องตีตรงขอบ (ต้องอาศัยการฝึกฝน) แบบขอบนอกของมือขวา ซึ่งอยู่ด้านบน จะต้องเสมอกับขอบในของด้านซ้าย ซึ่งอยู่ด้านล่าง โดยขอบของฉิ่งมือขวาจะล้ำเข้าในมือซ้ายให้น้อยที่สุด
เชือกที่ผูกฉิ่ง ใช่ว่าไม่สำคัญนะครับ วิธีของผมก็คือ เชือกมีความยาวพอสมควร กล่าวคือเชือกที่อ้อมมือ จะมีส่วนที่ห้อยเล็กน้อย เผื่อจังหวะเหวี่ยงมือออกนอกตัวเวลาเมื่อย (ในจังหวะ “ฉิ่ง”) ฉิ่งด้านมือขวาจะผูกปมไว้ ๒ ทบ และผูกใกล้กับฉิ่ง ไว้สำหรับเป็นค้ำยันนิ้ว เวลาจับฉิ่งจะใช้แรกจับที่น้อยลง
เอาละ ถึงปัญหาสำคัญของหลายๆ ท่านแล้ว นั่นคือ “เวลาที่ปีพาทย์ (วงดนตรี) รอบจัด กำลังบรรเลงอย่างเมามัน ผลคือ ฉิ่งตายครับผม” จะทำยังไงเวลารอบจัด
วิธีของผมคือ พอรอบจัด ให้นั่งหลังตรง แอ่นอกเล็กน้อย ท่านั่งขัดสมาธิใช้ขวาทับซ้าย ลู่ไหล่ลงสุด แบบผ่อนคลายช่วงไหล่ให้มากที่สุด (การลู่ไหล่ เมื่อร่วมกับการแอ่นอก ส่วนหลังจะผ่อนคลายได้มากที่เดียว) ท่อนแขนตอนบนต้องผ่อนคลาย และกางออกจากตัวเล็กน้อย (กางออกไม่เกิน ๕ นิ้ว) มือที่ถือฉิ่งให้เอียงออกจากตัวเล็กน้อย มือขวาที่ตีใช้วิธีขยับข้อมือโดยไม่ยก และจับฉิ่งให้ข้อนิ้วชี้ข้อแรกเป็นแนวเดี่ยวกับเชือก กล่าวคือใช้วิธีหนีบ แทนที่จะจับฉิ่ง อาการเกร็งจะอยู่ที่แขนท่อนล่าง
แน่นอนว่า พอรอบจัด เครื่องร้อน ต้องระบาย แล้วฉิ่งระบายอย่างไร ผมใช้วิธีการ หายใจเข้าลึกๆ และผ่อนลมหายใจออกมาให้ช้าที่สุด และยาวที่สุด มันจะทำให้ไหล่ลู่ลงมาก ผ่อนคลายลงมาก
ข้อสำคัญคือ เกร็งเฉพาะแขนท่อนล่าง ส่วนอื่นต้องผ่อนคลายพอสมควร และใช้วิธีขยับข้อมือ แทนการยก

การตีฉิ่งที่ผมพอจะสรุปได้ (บวกของผมเองด้วย)
ทั้งนี้ ก็ต้องอาศัยการฝึกซ่อม และเจนเวที (ของผม งานศพ) พอสมควรนะครับ
นี่ละครับ ฉิ่ง เครื่องดนตรีที่เรียบง่าย แต่ยากใช่เล่น
สุดท้ายนี้ “สุดแท้ แต่ใจเจ้าปรารถนา”